ShYNDYQ GÚLDERINEN TAŃDAÝLAR

Dııarbakyrlyq Álı Ámırı efendı (1924 j. t.) jáne Osmanly dáýiriniń sońǵy ǵalymdarynyń biri. Arab jáne parsy tilderin joǵary deńgeıde meńgergen Álı Ámırı Fatıhte Ulttyq kitaphananyń negizin salyp, ómir boıy jınaǵan baǵa jetpes kitaptaryn syıǵa tartady. Ózi de qundy eńbekter jazady. Ishkodra qalasynda qarjy ınspektory bolyp júrgende danalyq sózderi oryn alǵan «Ázhar-y Hakıkat» atty eńbegin jazyp shyǵady. Olardyń keıbireýleri tómendegideı:

* Ata-anasynyń zańdy ósıetin oryndamaǵan adam óziniń jaman taǵdyryna shaǵymdansa, qatelesedi.

* Árdaıym óz jumysyn qýlyqpen, jemqorlyqpen isteıtinder sonyń saldarynan ózderine zııan tıetinin bilmeıdi.

* Qyzǵanshaq adamdardyń denesi saý bolsa da jany aýyrady.

* Úzdik qasıetter men izgi qasıetterden aıyrylǵan adamdar ózderiniń tegin maqtan etedi.

* Parasatty adamdar dushpandarynan kóri dostaryna saqtyqpen qaraıdy.

* Qumarǵa, oıyn-saýyqqa áýes, nápsiqumarlar jaman adamdarǵa óz aıaǵymen barady.

* Eger óte zerdeli jáne daryndy adamdar kishipeıildilik jolyn tastap, menmendik pen maqtanshaqtyqqa boı aldyrsa, olar ár sátte apatqa jaqyndaıdy.

* Adamdardyń kópshiligi óz boıynda jasyrylǵan kek, aram nıet, dushpandyq, kórealmaýshylyq sııaqty myńdaǵan dushpandaryna mán bermeıdi. Biraq adamnyń ózine dushpan ekenin kórgende, odan úrke qashady. Shyndyǵynda, bul siz turǵan qamalda jaýlardy qaldyryp, syrttan kelgenderge qarsy kúresý sııaqty.

* Adamnyń adamdyǵy mynada, dúnıeniń eshbir ataǵy men abyroıy óz ustanymy men jolynan taıdyrmaıdy.

* Adamǵa eńbek pen talpynýdan asqan sheberlik, kishipeıildilikten qymbat kómekshi, izgi nıetten asqan baýyr joq.

* Adamdar eń bıik metalldan jasalǵan baǵa jetpes asyl tas sııaqty. Bul baǵa jetpes asyldardyń qundylyǵy ashylýy úshin olar hakıkı múrshıdtiń (naǵyz rýhanı jolbasshynyń) qolynda tárbıelený kerek.

* Adamdardyń bir-birinen artyqshylyǵy syrtqy túri men kıimimen emes, ádeptiligi men biliminde.

* Qaraý bir bólek, kórý bir basqa.

* Oqý bir bólek, túsiný bir basqa.

* Balalarynyń adamgershiligin, tárbıesin kóterýge tyryspaǵan adam bala tárbıesi jaǵynan maldan da tómen. Óıtkeni qustar balalaryn ushýǵa, al jabaıy ańdar ań aýlaýǵa úıretedi. Árıne, adamdardyń bul turǵyda bilim men tárbıe berýi mańyzdyraq.

* Eshbir qaıtarym nemese paıda kútpeı aqıqatqa qyzmet etkender barlyq isterinde tabysty bolady.

* Artynda jaqsy iz qaldyrmaı jer astyna ketkender týmaı turyp ólgen sııaqty.

* Adam neǵurlym kishipeıil bolsa, soǵurlym onyń dárejesi kóteriledi, al tákappar bolsa, tómendeıdi.

* Batany saqtaý ony alýdan qıynyraq.

* Uly adamdardyń sózderin áserli ári qabyl etetin nárse – olardyń isteriniń asqaqtyǵy, shynaıylyǵy men joldary.

* Alla Taǵala eshbir esepsiz taza yqylaspen qyzmet etip, Allanyń razylyǵynan basqa eshnárse kútpeıtinderdiń saýabyna kepildik beredi.