BAILYQ
Paıǵambarymyz (s.a.s.) bylaı deıdi:
«Baılar aqyrette qaıta tirilgende tórt top bolady:
1. Mal-dúnıeni haram jolmen taýyp, haram jolda jumsaǵan toptar. Bulardy «tozaqqa alyp ketińder» dep buıyrady.
2. Haram jolmen tabys taýyp, biraq ony adal jolda jumsaǵandar. Alla taǵala «bulardy tozaqqa alyp ketińder» deıdi.
3. Adal jolmen tabys taýyp, ony aram jolǵa jumsaǵan baılar. Bulardy da «tozaqqa alyp ketińder» dep buıyrady.
4. Adal jolmen mal taýyp, ony adal jolda qoldanýshy baılar. Sonda: «Bulardy toqtatyp surańdar, múmkin baılyqtary sebebinen paryzdaryn tolyq oryndamaı, namazynan nemese dáretinen bir kemshilik jasaǵan ba eken?» – dep aıtylady. Álgi baılar:
– Adal tabys taptym, adal jolda jumsadym. Paryzdardy da tolyq oryndadym, – deıdi.
– Baılyǵyńdy maqtan etken shyǵarsyń, qymbat ta áshekeıli kıimder kıip ómir súrgen bolarsyń? – dep suralady.
– Ýa, Rabbym! Baılyǵymdy maqtanysh etpedim, tek qajet bolǵan kıimderdi kıdim. Maqtanyp, tákapparlaný úshin kıim kıgen joqpyn.
– Múmkin týystyq qatynasty durys jasamaı, kedeılerdiń aqysyn bermegen bolarsyń? Adamdardy alalap, bireýdi tómen, bireýdi joǵary sanaǵan bolarsyń?
Osylaı suraq-jaýap bolyp jatqanda, baılarda aqysy bar kedeıler olardy qorshapalyp: «Ýa, Jaratýshy Rabbymyz! Sen bulardy bizden baı qyldyń, olarǵa muqtaj ettiń. Biraq bular bizdiń aqymyzdy bermedi» dep aryzdanady.
Sonda tıtteı de bir kemshiligi bolǵandardy dereý tozaqqa aparýyn buıyryp jatty.
Al eger kemshiligi bolmasa ol pendege: «osy jerde tur, berilgen nyǵmetterge shúkir et, árbir ishken sýdyń, árbir túıir nannyń, dúnıede alǵan lázzattyń qarymyn ber» deıdi.
Baılyǵyn durys jolda tapqandardyń jaǵdaıy aqyrette bulaı bolsa, shekten shyqqan baılardyń jaǵdaıy qalaı bolmaq? Haramǵa batyp, kóptegen kúmándi joldarmen tabys taýyp, nápsi rahatyna malynyp júrgenderdiń jaǵdaıy qalaı bolmaq? Haram dúnıe jegenderge Quranda bylaı dep aıtylǵan:
«Qabirge túskenge deıin dúnıeni kóbeıtýge degen qumarlyqtaryń senderdi (qulshylyqtan) aıyrdy»
Jaman maqsattar adamnyń júregin jaýlap, adamdy shaıtannyń oıynshyǵyna aınaldyrady. Ondaı aýrýǵa ushyraǵandar mindetti túrde sharasyn tabýǵa tyrysýy kerek. Óıtkeni ol tán syrqatynan da jaman. Ondaı keseldiń nátıjesinde adamnyń tán aýrýyna shaldyǵýy da ǵajap emes.
Allanyń quzyryna júrek tazalyǵymen kelgender ǵana qutylyp, tabysqa jetedi. Baılyqtyń býyna maqtanbaýdyń eki túrli emi bar:
1. Árdaıym ólimdi eske alý. Ómirdiń qysqa ekenin, baılyqtyń da turaqsyz ekendigin, qandaı jolmen mal tapqandyǵy, baılyqqa qalaı aldanǵandyǵyn, barlyq baılyq, záýlim saraılar egesi qabirge barǵannan keıin esh paıda bermeıtindigin oılap, oı qorytý kerek. Olardyń esebin qalaı beretindigin oılaýy tıis.
Quranda: «Sol kúni, (dúnıede berilgen) ár nyǵmetten suraqqa tartylasyńdar», – dep eskertilgen.
2. Alla Taǵalanyń kitabyndaǵy árbir aıatty mán bere otyryp oqý kerek. Óıtkeni Quran – álemdegi barlyq máseleniń sheshiminiń kilti. Túsinetin adam úshin myna bir aıattyń ózi jetkilikti:
«Eı, ıman keltirgender! Senderdi maldaryń da, balalaryń da Allany eske alýǵa bóget jasamasyn. Kimde-kim muny istese, ol qasiretke ushyraǵan bolady».
Abaıla, dúnıe jınaý úshin ýaqytyńdy zaıa etpe. Óıtkeni dúnıe qyzyǵyna aldaný saǵan aqyretti umyttyrady, ımannyń nuryn júregińnen óshiredi.
Alla elshisi (s.a.s.): «Dúnıe qýǵannyń baılyǵyna kóz tikpeńder! Óıtkeni ol ımanyńdaǵy tazalyqty, amalyńdaǵy yqylasty óshirip joq etedi!» – degen.
Alla Taǵala adam balasynyń boıyna ózin joǵary ustaý sezimin darytqan. Biraq, bul sezim adamǵa Alladan basqalarǵa bas ımeý úshin berilgen. Basqalardy qurmetteý kerek. Biraq olardy táńiri sekildi kórip, tabynýǵa bolmaıdy. Sondyqtan Alla Taǵala quldaryna tek Ózine ǵana bas ıetin, al basqalardyń aldynda basyn tik ustaı alatyndaı sezim bergen. Ókinishke oraı keıbir kisiler osy sezimin tákapparlyqqa aınaldyryp, tipti, Jaratýshysynyń aldynda da bas ımeıtindeı dárejege kelgen. Olardyń keıbireýin qolyndaǵy mal-múlki tákapparlyqqa uryndyrsa, endi bireýleri Adam ata jaratylǵanda: «Men odan qaıyrlymyn, sebebi men ottan, al ol topyraqtan jaratyldy» dep Allaǵa qarsy shyqqan Ibilistiń azǵyrýymen qýys keýdelerin soǵady. Mal-múlki tákapparlyqqa uryndyrǵandarǵa Quran bylaı deıdi:
«Senderdiń jandaryńdaǵy dúnıe baılyǵy bitedi, al Alla quzyryndaǵy meıirim qazynasy túgesilmeıdi» («Nahl» súresi, 96-aıat).
Al endi shaıtannyń azǵyrýymen kókirektikke salynatyndarǵa keler bolsaq, olarǵa shaıtan: «kózben kórip, qolmen ustaı alatyn myna tátti dúnıe turǵanda, bolyp-bolmaıtyny belgisiz aqyretti oılaýdyń paıdasy qansha?» dep kúmán salady. Buǵan bylaısha jaýap berýge bolady.
Eger qolma-qol beriletin aqshanyń mólsheri, keıin beriletin aqshamen birdeı bolsa, qolma qol berilgen aqsha abzal ekeni aıdan anyq. Biraq, mundaı máselede aqyret pen dúnıeni salystyrý, 1 g. altyn men 1 mln t altyndy salystyrý sekildi qısynsyzdyq. Órkókirek ateıstke aqyrettik saýda barysynda keıindeý beriletin 100 g. altynnyń ornyna qolma qol 10 g. altyn berilse, op-ońaı kelise ketedi.
Sol sekildi barlyq saýdagerler de mashaqatty birinshi kóredi, qarymyn keıin alady. Eger keleshekte beriletin on dırhamnan, dereý beriletin bir dırham artyq deıtin bolsań, bul qysqa ǵumyrdy, aqyrettiń máńgilik uzaq ýaqytymen salystyr, bulaı salystyrý da múmkin emes.
Endi osy jaýapqa qanaǵattanǵan ateısttiń oıyna shaıtan ekinshi bir mynadaı oı salady: «Naqty nárse, kúmándi nárseden artyq. Aqyret kúmándi, dúnıe naqty».
Alaıda naqty aıǵaq uqsasy bar bolǵanda ǵana kúmánnen artyq sanalady. Qalaısha saýdagerdiń sharshap, shaldyǵýy naqty, al tabysty bolýy kúmándi, ańshy, ań aýlaǵansha sharshap-shaldyǵýy naqty, al ańdy ustaýy kúmándi, naýqas adam, naýqasynan aıyǵýy úshin ashy dári ishedi, tipti operatsııaǵa barady, bular naqty, biraq aýrýdan aıyǵýy kúmándi. Biraq naýqas aýrýdan jazylýy kúmándi bola tura ashy dárini, operatsııany toqtatpaıdy.
Dál osy sekildi aqyreti úshin kúmándanǵan adam bylaı deý kerek: sabyr etetin kúnderiń óte az, ary ketse ólimge deıin ǵana. Al bul aqyretpen salystyrǵanda túk emes. Eger aqyret ótirik bolsa, seniń esh nárseń ketpeıdi, óıtkeni sen onsyz da máńgilik joq bolasyń. Al eger aqyret bar bolsa – bar ekeni naqty – ıman keltirmegeniń úshin máńgilik tozaq otynda janasyń.
Alı (r.a.) aqyretti joqqa shyǵarǵan adamǵa bylaı degen eken: «Eger seniń aıtqanyń ras bolsa, sen de, biz de qutylamyz (men ıman etkenim úshin dúnıeden qur qalmaımyn). Al eger meniń degenim ras bolsa, men qutylamyn, al sen máńgilik azaptalasyń» degen. Bul sózdi Alı (r.a.) aqyretine kúmándanǵany úshin emes, sóz jarystyrǵan ateıstiń aqyl deńgeıine saı sóılegen. Mundaı tákapparǵa myna aıat tolyq jaýap bolady:
«Aqyretin satyp, dúnıe tirshiligin tańdaǵandarǵa jan túrshigerlik azap ornaıdy, tıtteı de aıaýshylyq bolmaıdy».
«Úmit sáýlesi» kitabynan
